Haber Özeti: Bakan Murat Kurum, deprem konutlarının altyapı dahil maliyetinin %65'inin devlet tarafından karşılanacağını ve ödemelerin 2 yıl sonra başlayarak 18 yıl sabit fiyatla süreceğini açıkladı. Türkiye genelinde bugüne kadar 2 milyon 252 bin konutun dönüşümü tamamlanırken, İstanbul'daki riskli yapı stokuna yönelik çalışmaların hız kesmeden devam ettiği vurgulandı.
Deprem konutları ödeme planı ve indirim oranları nasıl olacak?
MÜSİAD ev sahipliğinde düzenlenen Türkiye'nin Deprem Direnci programında konuşan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, afet konutlarının finansman modeline ilişkin çarpıcı veriler paylaştı. Toplamda 455 bin konutun inşa edildiği dev seferberlikte, altyapı için harcanan 351 milyar liralık bedelin tamamen devlet hazinesinden karşılandığı belirtildi. Muhalefetin 'boş senet' iddialarına yanıt veren Kurum, vatandaşın borç yükünü hafifletecek somut rakamları ilk kez bu kadar net bir şekilde kamuoyuyla paylaştı.
Vatandaşlara teslim edilen konutların kalan maliyeti üzerinden %50 oranında bir indirim daha uygulanacağını ifade eden Bakan Kurum, altyapı maliyetleri de hesaba katıldığında toplam desteğin %65 seviyesine ulaştığını vurguladı. Bu modelde hak sahipleri, anahtarlarını teslim aldıktan sonra ilk 2 yıl boyunca hiçbir ödeme yapmayacak. Ödemelerin başlamasının ardından ise 18 yıl boyunca fiyat sabit kalacak ve herhangi bir faiz artışından etkilenilmeyecek. Bu durum, özellikle enflasyonist ortamda dar gelirli vatandaş için ciddi bir koruma kalkanı anlamına geliyor.
Kentsel dönüşüm rakamlarında geçen yıla göre ne değişti?
Türkiye'nin kentsel dönüşüm karnesini de masaya yatıran Bakan Kurum, ülke genelinde bugüne kadar 2 milyon 252 bin konutun yenilendiğini açıkladı. Geçtiğimiz yılın aynı dönemlerine oranla inşaat temposunun 'saatte 23 konut' gibi rekor bir seviyeye ulaştığı görülüyor. Marmara Bölgesi ve özellikle İstanbul için ayrı bir parantez açan Bakanlık, megakentteki 924 bin bağımsız bölümün dönüşümünün tamamlandığını, 175 bin birimin ise inşaatının sürdüğünü belirtti. Bu rakamlar, Türkiye'deki her iki dönüşüm projesinden birinin İstanbul'da yoğunlaştığını gösteriyor.
Geçmiş yıllardaki afet yönetimi ve konut edindirme projeleriyle kıyaslandığında, 6 Şubat depremleri sonrası uygulanan modelin daha entegre bir maliyet yönetimi sunduğu gözlemleniyor. 2020 Elazığ ve İzmir depremleri sonrası uygulanan ödeme modellerinde de benzer teşvikler verilmiş olsa da, 150 milyar dolarlık maddi hasarın yaşandığı bu süreçte devletin maliyetin üçte ikisini üstlenmesi, Cumhuriyet tarihinin en büyük sosyal konut desteği olarak nitelendiriliyor. Vatandaşın bütçesine doğrudan dokunan bu hamle, barınma krizinin önüne geçilmesinde kritik rol oynuyor.
Marmara depremine hazırlıkta son durum nedir?
Bakan Kurum, kentsel dönüşümü sadece bir inşaat faaliyeti değil, bir milli güvenlik meselesi olarak tanımladı. Risk haritalarına göre her ilde farklı öncelikler belirlenirken, olası İstanbul depremine karşı 'dirençli şehir' vizyonu kapsamında yerel yönetimlerle iş birliği mesajı verildi. Vatandaşların da bu süreçte sorumluluk alması gerektiğini hatırlatan Bakanlık, sadece devlet eliyle değil, toplumsal bir mutabakatla yapı stoğunun yenilenmesi gerektiğini savundu. Bu açıklama, önümüzdeki dönemde yerinde dönüşüm projelerine verilen hibe ve kredi desteklerinin de çeşitlenebileceğine işaret ediyor.
Somutlaştırmak gerekirse; evi depremde yıkılan bir vatandaş, bugün teslim aldığı konut için 2028 yılına kadar ödeme yapmayacak. 2028 yılında başlayacak taksitler ise bugünün maliyetleri üzerinden sabitlenmiş olacak. Bu, inşaat maliyet endeksindeki yükselişe rağmen vatandaşın cebinden çıkacak rakamın değişmeyeceği ve devletin finansal riski tamamen kendi üzerine aldığı anlamına geliyor. Uzmanlar, bu tür teşviklerin kentsel dönüşümdeki tıkanıklıkları aşmak için en önemli itici güç olduğunu belirtiyor.
Konut seferberliğinin tarihsel arka planı
Türkiye'de modern kentsel dönüşüm ve afet sonrası konut politikaları, 1999 Marmara depremi sonrası köklü bir değişime uğramıştır. 2012 yılında yürürlüğe giren 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun ile yasal bir zemine oturan süreç, bugün gelinen noktada devasa bir finansal ekosisteme dönüşmüştür. Eski bakanların ve uzmanların geçmişteki 'yerinde dönüşüm' vurguları, bugün 6 Şubat sonrası inşa edilen 'kalıcı konut' projelerinde altyapı ve sosyal donatı alanlarının da dahil edilmesiyle daha kapsamlı bir hale gelmiştir.
Önceki dönem yetkililerinin açıklamalarında da sıkça yer bulan 'vatandaşı borçlandırmadan ev sahibi yapma' hedefi, bugünkü %65'lik destek oranıyla en somut karşılığını bulmuş durumda. Tarihsel süreçte TOKİ eliyle yürütülen bu operasyonlar, Türkiye'nin yapı stokunu modernize etme noktasında dünyanın en hızlı konut üreten ülkeleri arasına girmesini sağlamıştır. Bakan Kurum'un ifadesiyle, rutin belediyecilik faaliyetlerinin ötesine geçen bu seferberlik, Marmara odaklı yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
