Haber Özeti: Metabolik dengenin bozulması; diyabet, hipertansiyon ve kalp hastalıkları gibi kronik sorunların temelini oluştururken, bu sürecin zayıf bireylerde bile sessizce ilerleyebildiği belirtiliyor.
METABOLİK SAĞLIK NEDİR VE NEDEN BOZULUR?
Vücudun enerjiyi işleme ve yönetme biçimi olan metabolik sağlık; kan şekeri, kan yağları, tansiyon ve hormon dengesinin bir bütün olarak uyum içinde çalışmasını ifade eder. Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Zübeyde Yüce Alğan, bu dengenin bozulmasının uzun yıllar boyunca hiçbir belirti vermeden ilerleyebileceğini vurguluyor. Özellikle masa başı çalışanlar ve gün boyu hareketsiz kalan bireyler, metabolik kırılganlık açısından en yüksek risk grubunda yer alıyor.
Metabolik sağlığı tehdit eden ana unsurlar arasında aşırı şeker tüketimi, kronik stres, yetersiz uyku ve düzensiz beslenme alışkanlıkları başı çekiyor. Vücudun enerji yakma mekanizması bozulduğunda, hücreler insüline karşı direnç geliştirmeye başlıyor ve bu durum zamanla organ hasarlarına kadar uzanan bir zinciri tetikliyor. Bu nedenle metabolik dengeyi sadece bir kilo problemi değil, bir sistem arızası olarak görmek hayati önem taşıyor.
ZAYIF OLMAK METABOLİK OLARAK SAĞLIKLI OLDUĞUNUZ ANLAMINA MI GELİR?
Toplumda yaygın olan 'zayıf insan sağlıklıdır' algısı, bilimsel verilerle çelişiyor. Dr. Zübeyde Yüce Alğan, zayıf bireylerde de insülin direnci ve yüksek kolesterol gibi metabolik risklerin görülebileceğine dikkat çekiyor. Geçmiş yıllarda yapılan araştırmalar, vücut kitle indeksi normal olup 'metabolik olarak obez' kabul edilen bireylerin sayısının her geçen gün arttığını gösteriyor. 2020 yılı verileriyle kıyaslandığında, sedanter yaşam tarzının yaygınlaşmasıyla birlikte zayıf görünen ancak iç organ yağlanması yaşayan birey sayısında belirgin bir artış gözleniyor.
Kilonun tek başına bir sağlık kriteri olmadığı gerçeği, modern tıbbın en önemli uyarılarından biridir. Vücudun enerjiyi nasıl kullandığı ve hormonal dengesini nasıl koruduğu, dış görünüşten çok daha kritiktir. Kan testleri ile düzenli olarak takip edilmeyen bir metabolizma, dışarıdan sağlıklı görünse bile içeriden diyabet veya karaciğer yağlanması gibi ciddi kronik süreçleri başlatmış olabilir.
METABOLİK HASTALIKLAR VATANDAŞIN YAŞAM KALİTESİNİ NASIL ETKİLER?
Metabolik dengenin bozulması, bireyin günlük yaşam enerjisini doğrudan aşağı çekerek kronik yorgunluk ve odaklanma sorunlarına yol açar. Bu durum sadece sağlık harcamalarının artmasına değil, aynı zamanda iş gücü kaybına ve yaşam kalitesinin dramatik şekilde düşmesine neden olur. Uzmanlara göre, erken dönemde yapılan yaşam tarzı değişiklikleri, ileride binlerce liralık tedavi maliyetlerinin ve ağır ilaç kullanımlarının önüne geçebilir. Sağlıklı bir metabolizma, bireyin sadece hastalıklardan korunmasını sağlamaz, aynı zamanda zihinsel performansını ve fiziksel dayanıklılığını da en üst seviyeye çıkarır.
Sürecin vatandaş nezdindeki somut etkisi, erken yaşlarda ortaya çıkan yüksek tansiyon ve şeker hastalığı vakalarıyla kendisini gösteriyor. Bundan on yıl önce 50'li yaşlarda görülen metabolik bozukluklar, günümüzde yanlış beslenme ve hareketsizlik nedeniyle 20'li ve 30'lu yaşlara kadar inmiş durumda. Bu tablo, toplumun genel sağlık yükünü artırırken, bireylerin aktif yaşlanma sürecini de sekteye uğratıyor.
KRONİK HASTALIKLARIN TARİHSEL SEYRİ VE ÖNLEMLER
İnsanlık tarihi boyunca bulaşıcı hastalıklarla mücadele eden tıp dünyası, 21. yüzyılda odağını metabolik ve kronik hastalıklara çevirmiş durumdadır. Endüstriyel gıda üretiminin artması ve fiziksel aktivitenin azalması, insan metabolizmasının evrimsel sürecine aykırı bir tablo oluşturmuştur. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verileri, metabolik sendrom kaynaklı ölümlerin son 20 yılda dünya genelinde %30 oranında arttığını ortaya koyuyor. Bu küresel tehdit karşısında uzmanlar, düzenli check-up kontrollerinin ve kişiselleştirilmiş beslenme programlarının bir lüks değil, zorunluluk olduğunu hatırlatıyor.
